GIT Information Center

ผู้เขียน : GIT Information Center

อัพเดท: 23 เม.ย. 2021 12.21 น. บทความนี้มีผู้ชม: 605 ครั้ง

หากเอ่ยถึงการเผาพลอยในเมืองไทย คนทั่วไปต้องนึกถึงจันทบุรี ศูนย์กลางการค้าพลอยสีที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก ทว่าเบื้องหลังภูมิปัญญาการเผาพลอยที่เกิดขึ้น ต้องยกให้ปูชนียบุคคลอย่างคุณลุงสามเมือง แก้วแหวน ที่คนในวงการทั้งไทยและต่างประเทศให้การยอมรับ มีเรื่องราวน่าสนใจอย่างไรตามอ่านได้ในบทความนี้


สามเมือง แก้วแหวน ตัวตายแต่ชื่อคง ตำนานคนเผาพลอยเมืองจันท์

            พลอยเมืองจันท์มีชื่อเสียงเลื่องลือไปทั่วโลกถึงคุณภาพ ความสวยงามที่ผ่านกรรมวิธีทั้งการปรับปรุงคุณภาพและการเจียระไนด้วยทักษะฝีมือที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยเฉพาะการเผาเพื่อปรับปรุงคุณภาพของพลอยให้มีสีสันสวยงาม เป็นที่ชื่นชอบยอมรับในตลาดค้าพลอยทั่วโลก ด้วยจุดเริ่มต้นจากความช่างสังเกตและพัฒนาต่อยอดวิธีการเผาพลอยของลุงสามเมือง แก้วแหวน จากจุดเล็กๆ ที่เกิดขึ้นขยายเติบโตกระทั่งเป็นที่รู้จักและวงการค้าพลอยโลกต่างยอมรับในพลอยเมืองจันท์ 

จุดเริ่มต้นพลอยเมืองจันท์

           จากหลักฐานย้อนไปได้ถึงสมัยรัชกาลที่ 5 บันทึกถึงชาวไทใหญ่หรือกุหล่า ที่เดินทางหาสายแร่มีค่ากระทั่งมาพบแหล่งพลอยที่สำคัญในเมืองจันทบุรี มีการตั้งรกรากและฝึกฝนชาวจันทบุรีให้รู้จักการเจียระไน โดยแหล่งที่พบพลอยสมัยก่อนอยู่ในบริเวณเขาพลอยแหวน ตำบลบ่อเวฬุ ตำบลบางกะจะ และตำบลเขาวัว ต่อมาภายหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 เศรษฐกิจไทยเริ่มฟื้นตัว มีการตั้งโรงงานเจียระไนพลอยขึ้นทั้งที่ในกรุงเทพฯ  กาญจนบุรี และจันทบุรี โดยช่วงนี้ช่างเจียระไนในจันทบุรีมีการนำพลอยสตาร์หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า พลอยสาแหรก มาเจียระไนแบบหลังเบี้ย (Cabochon) ให้เกิดสตาร์ขึ้นเป็นหกแฉกได้สวยงาม โดยใช้วัตถุดิบพลอยสตาร์สีน้ำตาลจากแหล่งที่สำคัญ คือ ตำบลบางกะจะ และตำบลเขาวัว ทำให้ตลาดค้าพลอยในจันทบุรีเฟื่องฟูขึ้นตามลำดับ 

ตำนานการเผาพลอย

        ในเวลานั้นจันทบุรียังไม่มีชื่อเสียงในเรื่องเผาพลอย กระทั่งผู้บุกเบิกคนหนึ่งทำให้วงการพลอยเปลี่ยนแปลงไปตลอดกาล นั่นคือ ลุงสามเมือง แก้วแหวน เริ่มทำอาชีพค้าขายพลอยด้วยการลองผิดลองถูก ต่อมาได้โกลนพลอยสตาร์เม็ดหนึ่งแตกแต่ถูกคิดค่าจ้างปะติดแพง จึงเกิดความคิดปะพลอยเอง โดยใช้ความร้อนและน้ำประสานทองเป็นตัวเชื่อม ลุงสามเมืองสังเกตเห็นเนื้อพลอยใสขึ้นเมื่อถูกความร้อนมากๆ จากความช่างสังเกตมาประจวบกับเหตุเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ในตลาดเมืองจันทบุรี ปี 2511 สร้างความเสียหายให้ร้านค้าพลอยเป็นจำนวนมาก พลอยก้อนที่เก็บไว้ในตู้ถูกเผา ลุงสามเมืองได้สังเกตเห็นสีสันที่เปลี่ยนไปของพลอยที่ถูกเผาในครั้งนั้น ทำให้เชื่อมั่นในความรู้เดิมที่ว่าความร้อนสามารถทำให้พลอยเปลี่ยนสีได้ จึงเริ่มศึกษาค้นคว้าการเผาพลอยอย่างจริงจัง ผ่านการลองผิดลองถูก และความร่วมมือในการผลิตเตาเผาด้วยถ่านหินซึ่งสามารถทนความร้อนสูงของบริษัทปูนซีเมนต์ไทย ทำให้สามารถเผาพลอยกระทั่งทำให้หม่าหรือความขุ่นในเนื้อพลอยหายไปกลายเป็นพลอยที่มีสีสันสวยงาม โดยเม็ดแรกเป็นพลอยแซปไฟร์สีน้ำเงิน จึงกล่าวได้ว่าผู้คิดค้นวิธีการเผาพลอยขึ้นคนแรกในวงการพลอยเมืองไทย คือ “ลุงสามเมือง แก้วแหวน” นั่นเอง